Onrechtvaardigheid, systeemfouten en de kracht van ervaringsdeskundigheid

Waarom ervaren zoveel ouders, kinderen en zelfs professionals hetzelfde gevoel van machteloosheid binnen de jeugdzorg?

Waarom horen we al jarenlang verhalen over gemiste signalen, onveilige uithuisplaatsingen, tunnelvisie, gebrek aan reflectie en gezinnen die zich niet gehoord voelen?

En misschien nog belangrijker:

Waarom blijkt echte verandering binnen de jeugdzorg zo moeilijk?

In mijn podcast ging ik hierover in gesprek met Lorette van der Werf: ervaringsdeskundige, systeemtherapeutisch behandelaar en trainer. Haar verhaal laat zien hoe patronen van onrecht zich niet alleen afspelen binnen gezinnen, maar soms ook binnen organisaties en systemen die juist bedoeld zijn om veiligheid te bieden.

Waarom ervaringsdeskundigheid zo belangrijk is binnen de jeugdzorg

Lorette werkt inmiddels ruim 25 jaar binnen de jeugdhulpverlening en GGZ.

Wat haar perspectief bijzonder maakt, is dat haar professionele werk voortkomt uit haar eigen ervaringen binnen het systeem.

Ze ontwikkelde een sterk rechtvaardigheidsgevoel doordat ze zelf heeft ervaren hoe het voelt wanneer besluiten over je leven worden genomen zonder dat jouw stem volledig wordt gehoord.

Juist daarom benadrukt zij het belang van ervaringsdeskundigheid binnen de jeugdzorg.

Ervaringsdeskundigen zien vaak patronen die voor anderen normaal zijn geworden.

Ze voelen sneller waar beleid, protocollen en praktijk uit elkaar gaan lopen.

En misschien nog belangrijker:

Ze herinneren organisaties eraan dat achter ieder dossier een mens zit.

Structurele onrechtvaardigheid in de jeugdzorg

Tijdens het gesprek kwam steeds opnieuw hetzelfde thema terug:

onrechtvaardigheid.

Niet als incident.

Maar als terugkerend patroon.

Veel ouders die bij Clarity Coaching aankloppen, beschrijven hetzelfde gevoel.

Ze voelen zich niet gehoord.

Ze hebben het idee dat belangrijke informatie ontbreekt.

Of merken dat zorgen die zij uiten onvoldoende worden onderzocht.

Dat betekent niet automatisch dat hulpverleners slechte intenties hebben.

Maar wel dat systemen soms patronen kunnen ontwikkelen waarin aannames sterker worden dan nieuwsgierigheid.

En juist daar ontstaat risico.

Want wanneer organisaties stoppen met onderzoeken en beginnen met invullen, kunnen systeemfouten ontstaan die grote gevolgen hebben voor kinderen en gezinnen.

Adoptie, pleegzorg en het belang van hechting

Lorette werd als kind geadopteerd via internationale adoptie.

Vanuit die ervaring stelt zij kritische vragen over hoe we binnen de jeugdzorg kijken naar hechting, verlies en identiteit.

Te vaak wordt volgens haar gekeken naar wat een biologische ouder niet kan bieden.

Terwijl minder aandacht uitgaat naar wat een kind verliest wanneer belangrijke relaties worden verbroken.

Hechting gaat namelijk niet alleen over veiligheid.

Het gaat ook over identiteit.

Over afkomst.

Over verbondenheid.

Over rouw.

Wanneer deze aspecten onvoldoende worden meegenomen, kunnen kinderen later alsnog worstelen met vragen over wie zij zijn en waar zij vandaan komen

Waarom cultuur binnen organisaties zoveel invloed heeft

Veel problemen binnen de jeugdzorg ontstaan niet alleen door individuele fouten.

Ze ontstaan vaak door cultuur.

Door gewoontes.

Door overtuigingen die jarenlang niet ter discussie worden gesteld.

Lorette beschrijft hoe gezonde geluiden binnen teams soms moeilijk gehoord worden wanneer zij afwijken van de dominante visie.

Dat zien we niet alleen binnen de jeugdzorg.

Maar ook binnen onderwijs, gezondheidszorg en andere grote organisaties.

Juist daarom is reflectie zo belangrijk.

Niet wanneer alles goed gaat.

Maar juist wanneer het spannend wordt.

Wanneer een cliënt kritiek heeft.

Wanneer ouders zich niet gehoord voelen.

Wanneer een collega een andere visie heeft.

Dat zijn de momenten waarop een organisatie laat zien hoe veilig haar cultuur werkelijk is.

Waarom ouders zich vaak niet gehoord voelen

Een patroon dat ik in mijn praktijk regelmatig tegenkom, is dat ouders zich steeds opnieuw moeten bewijzen.

Ze voelen zich gedwongen om:

• steeds opnieuw hun verhaal te vertellen;
• bewijs te verzamelen;
• zorgen te onderbouwen;
• zichzelf uit te leggen.

Dat kost energie.

En juist ouders die al leven onder chronische stress of trauma lopen hierdoor het risico om uitgeput te raken.

Soms wordt die uitputting vervolgens weer gezien als een probleem van de ouder.

Terwijl het ook een logisch gevolg kan zijn van jarenlang moeten vechten om gehoord te worden.

Daarom geloof ik dat professionals zich steeds opnieuw moeten afvragen:

Ben ik nog aan het onderzoeken?

Of ben ik al aan het invullen?

Een patroon dat ik in mijn praktijk regelmatig tegenkom, is dat ouders zich steeds opnieuw moeten bewijzen. Binnen Clarity Coaching help ik ouders om overzicht te krijgen in complexe dossiers, patronen te herkennen en hun verhaal helder en onderbouwd naar voren te brengen. Juist wanneer zij het gevoel hebben dat niemand echt luistert.

Hoe echte verandering in de jeugdzorg mogelijk wordt

Volgens Lorette begint verandering niet bij één persoon.

Niet bij één hulpverlener.

En ook niet bij één organisatie.

Verandering ontstaat wanneer professionals, ervaringsdeskundigen, ouders en bestuurders gezamenlijk bereid zijn om patronen onder ogen te zien.

Dat vraagt moed.

Want echte verandering betekent soms dat je moet erkennen dat iets jarenlang anders had gekund.

Maar zonder die eerlijkheid blijven dezelfde systeemfouten zich herhalen.

Dat is ook de reden waarom ik binnen Clarity Coaching niet alleen kijk naar losse gebeurtenissen, maar naar het grotere systeem. Welke patronen spelen er? Welke aannames worden gemaakt? En welke informatie ontbreekt mogelijk nog? Door samen kritisch naar een situatie te kijken ontstaat vaak meer helderheid en regie.

Conclusie

Het gesprek met Lorette laat zien dat de uitdagingen binnen de jeugdzorg vaak dieper gaan dan individuele casussen.

Het gaat over:

• organisatiecultuur;
• macht en verantwoordelijkheid;
• ervaringsdeskundigheid;
• hechting en verlies;
• en de bereidheid om kritisch naar jezelf te kijken.

Zolang systemen vooral kijken naar wat er mis is met kinderen, ouders of cliënten, zonder hun eigen patronen te onderzoeken, blijven dezelfde problemen terugkomen.

Echte verandering begint daarom niet bij nieuwe protocollen.

Maar bij nieuwsgierigheid.

Bij zelfreflectie.

En bij de bereidheid om ook de stem van ouders, kinderen en ervaringsdeskundigen serieus te nemen.

Herken jij dit in jouw situatie?

Heb jij het gevoel dat belangrijke informatie in jouw dossier wordt gemist?

Loop je vast in gesprekken met jeugdzorg, Veilig Thuis of andere betrokken instanties?

Of merk je dat je steeds opnieuw moet uitleggen wat er speelt, zonder dat er echt naar het geheel wordt gekeken?

Bij Clarity Coaching help ik ouders en professionals om complexe situaties helder te krijgen, patronen zichtbaar te maken en beter onderbouwde keuzes te maken.

Bekijk de kennisbank van Clarity Coaching of plan een Clarity Call om samen naar jouw situatie te kijken.

Hoor hier de hele podcast met Lorette. Vergeet ons ook niet te volgen op de socials: Volg ons op Instagram & LinkedIn